أين تنقصني العربية؟
איפה חסרה לי הערבית?



הכנס השנתי של עמותת "יד ביד" התקיים השנה בנצרת ועסק במקומה של השפה הערבית בארץ בכלל, ובמוסדות החינוך בפרט. אל הכנס, שנערך במהלך השבוע האחרון של הלחימה בעזה, הגיעו כמאה וחמישים משתתפים מרחבי הארץ: מורות ומורים, צוותי ההנהלה, גננות חברי אגף הקהילות והחינוך של העמותה.
ד"ר אינאס דיב, מנהלת אגף החינוך של יד ביד שערכה וארגנה את הכנס עם חברי הצוות הפדגוגי של אגף החינוך, פנתה במילים נרגשות אל צוותי ההוראה של מוסדות החינוך:
" הארועים הקשים והמפחידים סביבנו מותירים אותנו עם עצב ועננה של אי ודאות. האם הילדים המקסימים ימשיכו לראות בעיניינו את הברק והתקווה?.. שאלות ואתגרים רבים, אך יחד אתן יכולות להתגבר. בעבר עשיתן זאת בעבר בתקופות קשות עשיתן וגם הפעם תגייסנה את הכוחות ותצלחנה".
דיב הזכירה את הפעולות המשותפות הרבות שערכו חברי קהילות "יד ביד" במהלך הקיץ – נגד האלימות והגזענות.
"כאשר רבים בארץ בחרו דווקא בהפרדה וניתוק, קהילות יד ביד, ביוזמת ההורים בבתי הספר הדו לשוניים, יצאו באומץ החוצה וצעדו ועמדו ביחד בראש חוצות בואדי עארה... ביאפא.. ובירושלים, ובחיפה. יצאנו לרחובות כדי לומר בלי פחד שאנחנו לא אויבים, שאנחנו נגד הרג ושפיכות דמים ובעד שלום אמיתי, וסיום נוסחת הכיבוש"
שולי דיכטר, מנכ"ל עמותת יד ביד, אמר בפתיחת הכנס: "גם כשהתותחים יורים, השיח הציבורי ספוג בשנאה וכל הכוחות מושכים אותנו החוצה כל צד לצד שלו, אתם הגעתם לכאן, באומץ ובנחישות, כדי לסמן את המרחב המשותף, באתם כדי לזמן אלה את אלה לזירה משותפת של עבודה חינוכית. כאן, בפורום הזה, אתם משרטטים יום יום במעשיכם את המתווה של החיים המשותפים שאחרי המלחמות. אין לנו סבלנות, לא נחכה עד לאחריהן ... אנחנו בונים את החיים יחד כי אלה החיים שאנחנו רוצים לחיות אותם".
לפתיחת הפעילות הופיעו בפני המשתתפים "אנסמבל קרטושקס" – תיאטרון פלייבק - בהצגה "שפה וזהות במציאות מורכבת ומאתגרת". השחקנים העלו סצנות על פי סיפורים אמיתיים מחיי היום יום שהגיעו מן המשתתפים בקהל, והצליחו להמשיג את הסיפורים בצורה יוצאת דופן, מצחיקה, מרגשת ואמיתית.
בהמשך היום, התפצלו המשתתפים לקבוצות בהן דנו על משמעות השפה עבורם.
" הנוכחות של השפה הערבית מאוד חשובה מבחינתי, ואני הולכת לעבוד באופן אינטנסיבי על נוכחותה" אמרה לאחר הדיון מנאל שיך יחיא, גננת בגן "יד ביד" ביפו. "יש לי הרגשה שעמותת יד ביד מאפשרת את זה, ואני מאוד נרגשת לקראת תחילת השנה, שכן קליטת השפות אצל הילדים בגיל הגן מאוד טובה"
היום השני של הכנס כלל סדנאות עיוניות ומעשיות סביב נושא השפה- אותן העבירו חברי הצוות הפדגוגי של "יד ביד", וכן מורות וגננות מצוותי ההוראה של המסגרות החינוכיות. בין המרצים מחוץ נמנתה הרצאתה של ד"ר מילה שוורץ ממכללת אורנים על הוראת שפה בגיל הרך, סדנה על "השוויון בהקשר של שפה של מיעוט", וכן סדנת משחק בבובות ככלי לחיזוק כישורי שפה ותקשורת.
"הרגשתי סיפוק רב מבחינה מקצועית, חשוב שכל המורות, גם היהודיות, יידעו את השפה הערבית. חשוב שהדברים שנלמדים כאן ייושמו בפועל", אמרה פאטמה קסום, מורה מבית הספר "יד ביד" בגליל.
עבור המורות היהודיות שהשתתפו בכנס, היה הדיון במקומה של השפה הערבית שונה מעט. "דיברנו על השפה והמקום שלה בחיים שלנו. יש לנו חסרון כמורות יהודיות , שהמורות הערביות יודעות את שתי השפות" אמרה קרן שחר, מורה בבית ספר על-שם מקס ריין בירושלים. עמיתתה עליזה שאולקר, גננת בבית הספר בירושלים, הוסיפה: "הרגשתי כמו הילדים בגן שאחד מהם לא יודע את השפות, הרגשתי איזה תסכול הם עוברים. כולנו עוברים תקופה קשה והיה חשוב לנו לעבד את הדברים בתקופת המלחמה הזו עם הילדים וההורים. חשוב מאוד שהצדדים יכירו אחד את השני, הבורות לא תורמת להם. אנחנו מקוות שהעבודה שלנו באמת תעזור להבין את המורכבות, הכאב, לדעת לקבל את האחר בלי סטיגמות ודעות קדומות".
מעבר לסוגיית השפה עמדה באויר כל העת המלחמה בעזה, והיחסים בין יהודים לערבים שהתחדדו מאד במהלך הקיץ. שני הנושאים השתלבו זה בזה, כאשר אחד מייצג את המציאות החיצונית והשני, השוויון בין הערבית והעברית בחינוך הדו לשוני, עוסק במציאות הפנימית שמתפתחת ב"יד ביד".
" סוגייה זו (השפה הערבית) מקבלת היום תפנית חדשה בעקבות גלי ההסתה והגזענות שמופנים לאזרחים הערבים דוברי הערבית. ביומיים אלה לא נפתור את כל באתגרים אבל עצם קיום הדיון בינינו הוא בפני עצמו מראה על בגרות, אומץ והתכוונות", אמרה אינאס דיב.
גם מימי פקיה, גננת בבית הספר בירושלים, התייחסה לצורך בהידברות לאחר הקיץ הכואב: "החופש היה קשה והשפעת התקשורת על שני הצדדים הייתה חזקה מאוד, כל צד הזדהה עם הצד שלו, אבל ברגע שנפגשנו, התחברנו והרגשנו טוב מאוד, המטענים נעלמו. אם אני אשים את עצמי במקום הצד השני, אוכל מאוד להבין אותו. לכן חשובה מאוד עבודה רצינית עם הילדים, לעזור להם לצאת מהתקיעות" .
רוב המשתתפים סיכמו כי הכנס נתן כלים מקצועיים להתמודדות עם נושא הדו לשוניות. אך באי הכנס ציינו גם את החשיבות שבעצם המפגש הארצי של עשרות רבות של מחנכים ממקומות שונים ברחבי הארץ.
"זו הייתה בשבילי הזדמנות טובה מאוד לפגוש עמיתות מבתי ספר אחרים ולחלוק איתן יידע וניסיון. למדנו דרכים יצירתיות להעברת סדנאות לילדים", אמרה יסמין אבו פול, גננת מ"גשר על הואדי". "הגיע הזמן למצוא את הכלים למנף את השפה הערבית בבתי ספרנו.", הוסיפה יסמין.
גם עבור גליה שגיא, יועצת ב"גשר", היה חשוב ומעניין להיפגש עם עמיתות מבתי ספר אחרים, להתייעץ איתן ולהחליף חוויות. "היו רעיונות חדשים ששמעתי ושנוכל להשתמש בהם בבית ספרנו- למשל יום הוראת ערבית, ובו נתרכז כולנו, בכל מערכות בית הספר, בשפה הערבית בלבד".
יפית בבתי גננת בגן הדו לשוני ביפו, סיכמה את התחושות - המוכרות לכל העוסקים בחינוך הדו לשוני.
"מה שאנחנו עושים ביד ביד, זה נכון, זה אמיץ, מרחיב את הלב ונותן לי כח להתמודד עם כל מה שקורה בחוץ, זה סוג של הגנה. אם יד ביד שומרת על תקשורת של יחסים בין שני הצדדים, ה"ביחד" הזה יכול לשנות את המצב: דרך חינוך, אהבה, לעמוד ביחד. אולי לא נסכים על הכל, אבל נהיה זה לצד זה. הגן זה מקום נטו של אהבה, קירבה, הערכה וכבוד לכל, לתרבות, לחגים ולשפה".


 
  أين تنقصني العربية؟
المؤتمر السنوي لجمعية " يداً بيد" أقيم هذه السنة في الناصرة وتمحور حول مكانة اللغة العربية في البلاد بشكل عام ، وفي المؤسسات التربوية بشكل خاص. وصل الى المؤتمر والذي أقيم في الأسبوع الأخير من الحرب على غزة، ما يقارب المئة وخمسون مشتركاً من كافة أنحاء البلاد: معلمون ومعلمات، طواقم إدارية، أعضاء قسمي التربية والمجتمعات المحلية في الجمعية.
د. ايناس ديب، مديرة قسم التربية في يداً بيد والتي نظمت المؤتمر بمساعدة الطاقم التربوي في القسم، توجهت لطواقم التعليم في المؤسسات التربوية بكلمات ملؤها التأثر:
" الأحداث الصعبة من حولنا تلفنا بالحزن وبغيمة من عدم اليقين. هل سيستمر الأولاد الرائعون برؤية وميض الأمل في عيوننا؟...أسئلة وتحديات كثيرة، ولكن معاً باستطاعتكن التغلب على الامر. لقد فعلتن ذلك في السابق في الفترات الصعبة وأيضاً هذه المرة ستستجمعن القوى وتنجحن".
تحدثت ديب عن الفعاليات الكثيرة المشتركة التي أقامها أعضاء المجتمعات المحلية يداً بيد خلال الصيف - ضد العنف والعنصرية.
" بالذات عندما اختار الكثيرون في البلاد الانفصال والعزلة، مجتمعات يداً بيد المحلية ، بمبادرة الأهالي في المدارس ثنائية اللغة، خرجت بشجاعة، وقفت وسارت معاً في وادي عارة...في يافا.. في القدس وحيفا. خرجنا للشوارع لنقول بلا خوف أننا لسنا أعداء ، واننا ضد القتل وسفك الدماء ومع السلام الحقيقي وانتهاء الاحتلال".
شولي دختر ، مدير عام الجمعية، افتتح المؤتمر ، بهذه الكلمات : " وأيضاً بينما المدافع تقصف، الخطاب العام مشبع بالكراهية وكل القوة تجذبنا خارجاً كل الى جهته، أنتم وصلتم الى هنا ، بشجاعة واصرار لتحديد الحيز المشترك ، أتيتم لكي تدعون الواحد الآخر لساحة العمل التربوي المشترك. هنا ، في هذا المنتدى ، أنتم ترسمون يوماً بيوم بأفعالكم نسيج الحياة المشتركة هنا فيما بعد الحروبات . نفذ صبرنا ، لن ننتظر حتى بعدهن.... نحن نبني الحياة معاً لأن هذه هي الحياة التي نريد أن نعيشها".
لافتتاح الفعاليات قدمت فرقة " أنسمبل كارطوشكس " – مسرح بلاي باك – عرض " لغة وهوية في واقع مركب ومليء بالتحدي " . لقد قدم الممثلون مشاهد مستوحاة من قصص حقيقية من الحياة اليومية للمشتركين من الجمهور، ونجحوا في تجسيد القصص بشكل رائع، مضحك ، مثير وصادق.
خلال اليوم تقسم المشتركون لمجموعات بحثوا فيها معنى اللغة بالنسبة لهم.
" وجود اللغة العربية مهم جداً بالنسبة لي ، وسأعمل بشكل مكثف على وجودها" قالت بعد الحوار منال شيخ يحيى ، معلمة في روضة يداً بيد" في يافا. عندي احساس بأن جمعية يداً بيد تمكن هذا، وأنا جداً منفعلة مع اقتراب بداية السنة ، حيث أن استيعاب اللغات عند الأولاد في الروضة جيد جداً.
تخلل اليوم الثاني للمؤتمر ورشات نظرية حول موضوع اللغة ومنها محاضرة الدكتورة ميلا شفارتس من كلية أورانيم حول تعليم اللغة في جيل الطفولة، ورشة حول " المساواة فيما يتعلق بلغة الأقلية" وأيضاً ورشة مسرح عرائس كأداة لتقوية المهارات اللغوية والاتصال.
"شعرت برضى كبير من ناحية مهنية، مهم أن تعرف كل المعلمات ، وأيضاً اليهوديات ، اللغة العربية ، مهم أن تطبق الأشياء التي تعلم هنا على أرض الواقع " قالت فاطمة قسوم ، معلمة في مدرسة "يداً بيد" في الجليل.
بالنسبة للمعلمات اليهوديات المشتركات في المؤتمر ، كان البحث في مكانة اللغة العربية مختلف قليلاً. " تحدثنا عن اللغة ومكانها في حياتنا. يوجد نقص كمعلمات يهوديات مقارنة بالمعلمات العربيات اللواتي يتقن اللغتين" قالت كيرن شاحر معلمة في مدرسة ماكس راين في القدس. زميلتها عليزه شاولكر ، معلمة روضة في المدرسة في القدس أضافت : " شعرت بأي احباط يمر الأولاد ، كلنا نمر بفترة صعبة ، وكان مهماً لنا أن نستوعب الأمور في فترة هذه الحرب مع الأولاد والأهل. مهم جداً أن يتعرف الأطراف الواحد على الآخر، الجهل لا ينفعهم. نحن نأمل أن عملنا حقاً يساعدهم على فهم التعقيدات ، الألم ، معرفة تقبل الآخر من دون أفكار مسبقة" .
إضافة لقضية اللغة ، كانت الحرب على غزة موجودة في الخلفية كل الوقت ، والعلاقات بين العرب واليهود والتي وضحت كثيراً خلال الصيف. لقد تداخل الموضوعان ببعضهما البعض ، الأول يمثل الواقع الخارجي والثاني ، المساواة بين العبرية والعربية في التعليم ثنائي اللغة، يتناول الواقع الداخلي الذي يتطور في "يداً بيد" .
" هذه القضية ( اللغة العربية) تحظى اليوم بدور جديد في أعقاب موجات التحريض والعنصرية ضد المواطنين العرب متحدثي العربية. لن نتخطى كل التحديات في يومين ولكن مجرد وجود هذا النقاش بيننا ، بحد ذاته يدل على النضوج، الشجاعة والعزم"، تقول ايناس ديب.
وأيضاً ميمي فقيه ، معلمة في المدرسة بالقدس ، تناولت الحاجة للحوار بعد الصيف المؤلم: " العطلة كانت صعبة ، وتأثير وسائل الاعلام على الطرفين كان كبيراً جداً ، كل جانب تعاطف مع شعبه، ولكن في اللحظة التي التقينا فيها ، تواصلنا وشعرنا بشعور جيد جداً ، اختفت الأحاسيس المشحونة. لو كنت سأضع نفسي مكان الطرف الآخر كنت سأستطيع فهمه . لهذا من المهم جداً أن يكون هناك شغل جدي مع الأولاد لمساعدتهم على الخروج من الشعور بأنهم عالقون.
اتفق غالبية المشتركين على أن المؤتمر منحهم أدوات مهنية للتعامل مع موضوع ثنائية اللغة . ولكنهم أيضاً شددوا على أهمية اللقاء القطري للمعلمين من كافة أنحاء البلاد.
" لقد كانت هذه فرصة جيدة بالنسبة لي للقاء زملاء من مدارس أخرى وتقاسم المعرفة والخبرة معهم. تعلمنا أساليب ابداعية لتمرير ورشات للأولاد" قالت ياسمين أبو فول من مدرسة جسر على الوادي." حان الوقت لإيجاد الآليات لرفع مكانة اللغة العربية في مدارسنا" أضافت ياسمين.
كذلك الأمر بالنسبة لجاليا سجي ، مستشارة في مدرسة جسر على الوادي، كان من المهم ومن المثير لقاء زميلات من مدارس أخرى للتشاور وتبادل الخبرات. " سمعت أفكاراً جديدة يمكن استعمالها في مدرستنا – مثلاً يوم تعليم العربية، وبه نركز جميعنا ، بكل أجهزة المدرسة ، باللغة العربية فقط " .
يافيت بباتي معلمة في الروضة ثنائية اللغة في يافا ، لخصت أحاسيسها – المعروفة لكل العاملين في التعليم ثنائي اللغة.
" ما نفعل نحن في يداً بيد ، صحيح ، جريء ، يشرح الصدر ويمدني بالقوة لمواجهة كل ما يحدث في الخارج، انه نوع من الحماية. اذا حافظت يداً بيد على علاقة تواصل بين الطرفين ، هذا ال " معاً" يستطيع تغيير الوضع : بواسطة التربية ، الحب ، الوقوف جنباً الى جنب. ربما لن نتفق على الكل ، ولكننا سنكون الواحد بجانب الآخر. الروضة مكان للحب ، التقارب ، التقدير والاحترام للكل ، للثقافة ، للأعياد وللغة" .







 
איפה חסרה לי הערבית?
تقويم לוח שנה
أخبار חדשות
أخبار חדשות