يافا - تل أبيب   יפו - תל אביב

שותפות נוסח תל אביב יפו המנדטורית
شراكة على طريقة يافا تل أبيب وقت الإنتداب

أربعة أجيال يافاوية، أجيال كثيرة من الحياة المشتركة.
في عائلة سكسك لا يعرفون ما هو الجيل الدقيق للجدة عائشة دبعي، وربما هذا حقاً غير مهم. لقد ولدت في القرن السابق، بجانب مسجد حسن بيك وترعرعت في شوارع تواجد بها اليوم متاجر فاخرة في حي نافي تسيدك. قصة يافا وتاريخ عائشة مشابكتان ببعضهما البعض- وربما لذلك هي شخصية معروفة ومحبوبة في المدينة، كراوية قصص وصاحبة مزايا خاصة للبركة والنجاح.

في إحدى قصص عائشة الكثيرة- تظهر حاية، طفلة يهودية ترعرعت بجانبها في شارع شفزي في تل أبيب يافا تحت الإنتداب، حكي عائشة عنالحياة المشتركة مع حاية وعائلتها: " كنا نذهب معاً للحمام في شارع شفزي ، كانت أمي تعطينا البرتقالإذا أتي عربي للتحدث إلينا، سأتحدث (بإسم لإثنتين )، وإذا أتى يهودي هي ستحدث" تقول عائشة مبتسمة.

تمر الحياه المشتركة مع اليهود كالخيط الرفيع في العائلة.
اليوم ، حفيد عائشة ، جلال سكسك وهو رئيس شريك للجنة أولياء الأمورفي روضة بدا بيد ثنائية اللغة في يافا وأبو هوجو-بكر، خريج الفوج الأول من الروضة.

" الروضة هي مكان طبيعي جداً بالنسبة لنا، أنا قادم من مكان به الحياة المشتركة وثنائية اللغة متصلتان بي . تعلمت في المدرسة الفرنسية وكان ذلك مكان التعايش. أنا أؤمن بأن هذه هي الطريقة الأفضل لتربية الأطفال من جبل الصفر.. يجب أن لا يبدأون تعلم كيفة العيش معاً في جيل متأخر"، يقول جلال.
على قطعة الأرض حيث كانت بيارات عائلة سكسك، يوجد اليوم احياء كثيرة الطوابق، بجانبها يقف البيت الذي ترعرع به جلال. في ظل إحدى أشجار البرتقال المتبقية من الأيام الخوالي- ثلاثة أجيال من العائلة، الجدة عائشة، الأم، وجلال والذين يجلسون لسرد تاريخهم.عائلة
كانت عائلة عائشة تملك البيارات والكروم، في المكان حيث اليوم تتواجد حارة سرونا.
فيما بعد ، بدل زوجها الأعمال الزراعية بتربية الخيول، والتي كان يؤجرها للسياح القادمين لميدان الساعة. تحتفظ عائشة حتى اليوم برخصة العمل وجواز سفر زوجها من فترة الإنتداب.

مع إندلاع المعارك في يافا سنة 1948 هربت العائلة للد، هناك مكثت سنتين . تشتت اخوة عائشة الاربعة في أنحاء الشرق الاوسط – للبنان للاردن و لغزة . في أيام الحرب كانت عائشة قد اصبحت ام لثلاثة ابناء صغار. بنتها البكر ربحة سكسك كانت ابنة اربع سنوات و لكنها تذكر جيداَ الصعوبات .

"كان صعباَ علينا جداَ- انا اتذكر قنابل تنفجر كما نرى اليوم بالصور من سوريا. كل واحد من الاخوة (اخوة الام ) أخذ عائلتة و السيارة و هرب. وصلنا حتى اللد وأدخلونا لمستشفى وبقينا هناك سنتين. عملت امي متطوعة مع الصليب الاحمر لكي تحصل لنا على القليل من الطعام. في اللد لم يريدونا لانهم إعتقدوا أننا دخلاء على بيوت الاخرين."

وايضاَ العودة الى يافا خلفت ذكريات صعبة و مؤلمة. " لم يكن لدينا شيء" ، تحكي ربحه. " اعطونا شقة في العجمي لأناس هربوا من يافا. أذكر واحداً من مجتمع يافا كان يذهب و يبحث عن اللاجئين- هؤلاء الذين هربوا".
خلال الحرب حاول زوج عائشة، خليل، ان يعود الى يافا، ولكنه طرد الى الضفة الغربية - انذاك كانت تحت الحكم الاردني.
محاولة العائلة إعادته ليافا قوبلت برفض السلطات الاسرائيلة مرةَ تلو الاخرى- و توفي في سن مبكرة في نابلس.
ايضاَ مع هذه المأساه العائلية ممزوج واقع محلي من الجيرة الطيبة، العربية واليهودية.
"كان ابي يبعث لنا رسائل من نابلس. في 1967 (وقت الحرب) ، جاري، من عائلة ابو طبول ، والذي كان في سني – خدم في الجيش
و اقترح علي البحث عن ابي. طلبت ان يأخذني معه، و لكننا لم نجده. بعد الاحتلال بحثت عنه ووجدته و كنا نذهب اليه كل سبت" تقول ربحه.
تزوجت ربحة من إبن عائلة سكسك, المعروفة منذ أجيال في يافا, وانتقلت للسكن في البيت الصغير في حارة بن تسيفي. وهي تتحدث كيف ،ن جارتها اليهودية التي إنتقلت منذ فترة قصيرة للسكن بجانب بناتها خارج يافا, ساعدتها في تربية الاولاد.

عندما يُسألون عن التجديد في يافا وعن التغييرات السكانية فيها, تقول ربحة وابنها, جلال سكسك، ،ن غالبية التغييرات ايجابية ولكن ظاهرة واحدة تقلقهم.
"يافا تتغير للافضل, ولكن توجد هناك مجموعة تريد أن تبني فقط لليهود ومن هذا نحن خائفين". تقول ربحة "يجب وقف هذا, من المفترض ان تكون يافا مكان مختلط ومشترك .وليس للقدوم والاستيطان هنا".

يقول جلال بأن جيله واع أكثر لحقوقه والحاجة للحفاظ على ممتلكاته. "لم يكن للعرب هنا وعي, وهذا نتيجة للتربية. لم يتوفر حينها مال لتربية الاولاد, واليوم ولد جيل اكثر حداثة, مع التربية يأتي الوعي, أنا أربط بينهما".

عندما تأخذ ربحة هوجو - بكر من الروضة ثنائية اللغة تلتقي واقعاً قديماً جديداً, محبوباً ومعروفاً . "باركت يداً بيد عندما دخلوا يافا. كان هذا يجب ان يحدث منذ زمن, الروضة والمجتمع المحلي. هؤلاء هم السكان الذين يقطنون هنا, هذا مكان التعايش. وانا أسأل نفسي فقط لماذا لا يوجد اماكن اخرى كهذه؟"
  ארבעה דורות יפואיים, דורות רבים של חיים משותפים.
במשפחת סיקסיק לא יודעים מהו גילה המדויק של סבתא עאישה דיבעי ואולי, בעצם, זה לא ממש חשוב. היא נולדה במאה הקודמת, ליד מסגד חסן בק וגדלה ברחובות בהם ניצבות היום חנויות יוקרה בשכונת נווה צדק. סיפורה של העיר יפו וקורותיה של עאישה שזורים זה בזה – ואולי בשל כך היא דמות מוכרת ואהובה בעיר, כמספרת סיפורים וכבעלת סגולות ייחודיות לברכה ולהצלחה.
באחד מהסיפורים הרבים של עאישה מופיעה חיה, ילדה יהודייה שגדלה לצדה ברחוב שבזי של תל אביב-יפו המנדטורית, וכך מספרת עיישה על החיים המשותפים עם חיה ומשפחתה: "היינו הולכות לחמאם ברחוב שבזי ביחד, אמא הייתה נותנת לנו תפוזים לדרך. החלטנו שאם בא ערבי לדבר איתנו, אני אדבר (בשם שתינו) ואם בא יהודי, היא תדבר", מספרת עאישה בחיוך.
החיים המשותפים עם היהודים עוברים כחוט השני במשפחה. כיום, נכדה של עאישה, ג'לאל סיקסיק, הוא יושב ראש שותף של וועד ההורים של גן יד ביד הדו לשוני ביפו ואביו של הוגו-בּכּר, בן המחזור הראשון של הגן.
"הגן הוא מקום מאוד טבעי עבורנו. אני בא ממקום שבו הדו קיום והדו- לשוניות מאוד מחובר אלי. למדתי בבית הספר הצרפתי ושם זה היה המקום של הדו קיום. אני מאמין שזו הדרך הכי טובה לחנך את הילדים מגיל אפס. שלא יתחילו בגיל מאוחר יותר ללמוד איך לחיות ביחד", אומר ג'לאל.
במגרש שעליו נצבו הפרדסים של משפחת סיקסיק, משפחת אביו של ג'לאל, עומדים עכשיו שיכונים רבי קומות, לצדם ניצב הבית בו גדל ג'לאל. בצל אחד מעצי התפוזים - שנותרו מימים אחרים - שלושה דורות של המשפחה, סבתא עאישה, אמא, וג'לאל מתיישבים לספר את קורותיהם.
משפחתה של עאישה החזיקה בבעלות על פרדסים וכרמים, במקום שבו עומדת היום שכונת סרונה. מאוחר יותר, החליף בעלה את עסקי החקלאות בגידול סוסים, אותם השכיר לתיירים שהגיעו לכיכר השעון. עאישה שומרת עד היום את רשיון העסק ואת הפספורט המנדטורי של בעלה.
עם פרוץ הקרבות ביפו בשנת 1948 ברחה המשפחה ללוד, שם שהתה שנתיים. ארבעת אחיה של עאישה התפזרו ברחבי המזרח התיכון – ללבנון, לירדן ולעזה. בימי המלחמה היתה עאישה כבר אם לשלושה ילדים קטנים. בתה, רבחה סיקסיק, הבכורה, הייתה רק בת ארבע אבל זוכרת היטב את הקשיים.
"היה לנו נורא קשה. אני זוכרת רימונים מתפוצצים – כמו שעכשיו רואים בתמונות מסוריה. כל אחד מהאחים (של אמא) לקח את המשפחה והמכונית וברחו. הגענו עד לוד - והכניסו אותנו לבית חולים שם נשארנו שנתיים. אמא עבדה בהתנדבות עם הצלב האדום כדי לקבל קצת אוכל בשבילנו. בלוד לא רצו אותנו כי חשבו שאנחנו פולשים לבתים של אחרים".
גם החזרה ליפו הותירה זיכרונות קשים וכואבים. "לא היה לנו כלום", מספרת רבחה. נתנו לנו דירה בעג'מי של אנשים שברחו מיפו. אני זוכרת מישהו מטעם קהילת יפו הולך ומחפש את הפליטים, את אלה שברחו".
במהלך המלחמה ניסה בעלה של עאישה, ח'ליל, לחזור ליפו, וגורש אל הגדה המערבית- אז בשליטה ירדנית. ניסיונות המשפחה להחזיר אותו ליפו נתקלו שוב ושוב בסירוב השלטונות הישראלים, והוא נפטר בגיל צעיר בשכם. גם בטרגדיה המשפחתית הזו שזורה מציאות מקומית של שכנות טובה , יהודית ערבית.
"אבא היה שולח לנו מכתבים משכם. ב-1967 (בזמן המלחמה), השכן שלי, ממשפחת אבוטבול, שהיה בגילי – שירת בצבא והציע לי לחפש את אבא. ביקשתי שיקח אותי איתו, אבל לא מצאנו אותו. אחרי הכיבוש חיפשתי אותו ומצאתי אותו והיינו הולכים אליו כל שבת", מספררת רבחה.
רבחה נישאה לבן משפחת סיקסיק, הידועה מזה דורות ביפו, ועברה אל הבית הקטן בשדרות בן צבי. היא מספרת כיצד שכנתה היהודייה -שרק לא מזמן עברה להתגורר לצד בנותיה מחוץ ליפו- עזרה לה בגידול הילדים.
כשהם נשאלים על ההתחדשות של יפו ועל השינויים הדמוגרפים בה, אומרים רבחה ובנה, ג'לאל סיקסיק, כי השינויים הם ברובם חיוביים אבל תופעה אחת מדאיגה אותם. "יפו משתנה דווקא לטובה, אבל יש קבוצה שרוצה לבנות רק ליהודים ומזה אנחנו מפחדים", אומרת רבחה. "צריך לחסום את זה ..יפו אמורה להיות מקום מעורב ומשותף. לא לבוא להתנחל כאן".
ג'לאל מספר כי הדור שלו כבר מודע הרבה יותר לזכויותיו ולצורך לשמור על נכסיו. "לערבים המקומיים פה לא הייתה מודעות וזו תוצאה של חינוך. לא היה אז כסף לחנך את הילדים והיום נולד דור יותר מודרני. עם החינוך באה המודעות, אני מקשר את זה".
כשרבחה אוספת את הוגו-בּכּר מהגן הדו לשוני היא פוגשת במציאות ישנה- חדשה, אהובה ומוכרת. "בירכתי את יד ביד כשנכנסו ליפו . זה היה צריך לקרות מזמן, הגן והקהילה. אלה התושבים שגרים כאן, זה המקום של הדו קיום. אני רק שואלת את עצמי למה אין עוד (מקומות) כאלה".
 
شراكة على طريقة يافا تل أبيب وقت الإنتداب
تقويم לוח שנה
أخبار חדשות
أخبار חדשות