חזון חינוכי
ألرؤيا التربوية

הקדמה
בתי הספר "יד ביד" הוקמו לראשונה בשנת 1998. מאז התפתחו הן מעשה החינוך הדו־לשוני והן הלמידה ממנו. מסמך זה חובר במשותף בידי פורום מנהלי בתי הספר "יד ביד" בשנת 2013 , ארבע עשרה שנים לאחר הקמת בית הספר הראשון. הכתוב שלהלן עולה מן העבודה ביום־יום ושואף להתעלות לכדי חזון וראייה לעתיד.

טיוטה לחזון החינוכי של עמותת "יד ביד"
מוסדות החינוך "יד ביד" הם בתי ספר וגני ילדים לחינוך דו־לשוני. מוסדות אלו פועלים על בסיס אידאולוגיה הומניסטית, שממנה נובעת תפיסת עולם המחייבת חיים משותפים ושוויוניים בין ערבים ליהודים, כולם אזרחי ישראל. על פי גישתנו, חובתה של החברה להכיל שונוּיוֹת של פרטים וקבוצות, אף אם הם שרויים בקונפליקט היסטורי. לכן, אנו מקדמים מימוש של פדגוגיה שתוביל את התלמידים לחיים מלאים ואוטונומיים של הגשמה עצמית לצד הוגנות חברתית המבוססת על עושר תרבותי. בתי הספר "יד ביד" מוכרים ורשמיים, ומפוקחים בידי משרד החינוך בישראל.

בתי הספר "יד ביד" מחוברים הן לחברה הערבית הן לחברה היהודית שסובבת אותם וכן למרחב הקהילתי המשותף להן. החיים בבית הספר הדו־לשוני מהווים סדנת התנסות בחברה משותפת, הכוללת את כל באי בית הספר – הנהלה, מחנכים ותלמידים. הבוגר הרצוי של "יד ביד" הוא רחב דעת, בעל מחויבות גבוהה לצדק, ערני ומעורב בחברה ונוטל חלק פעיל במאמצים המתמידים לשינויה ושיפורה. בבסיס הפדגוגיה של "יד ביד" עומד החינוך הדו־לשוני, אשר מבקש לכונן תשתית חינוכית וערכית לקיומה של חברה דמוקרטית המשותפת לאזרחים יהודים וערבים בישראל. החינוך בשתי השפות יחדיו מפתח בקרב השותפים בו שיח דיאלוגי המבוסס על שוֹנוּת תרבותית.

חינוך דו־לשוני מלמד כל אחד מן הצדדים בדיאלוג את השפה של הצד האחר ומעודד זיקה הדדית בין ערבים ליהודים, שמעשירה את השיח האישי והחברתי. בכך הוא מכין את השותפים בו לאזרחות המכילה את השונות ומרחיבה את המשותף. ביטויו הפדגוגי, המעשי והייצוגי, של החינוך הדו־לשוני מתגלם בנוכחותן השוויונית של השפות, ערבית ועברית, אשר מייצגות עולמות תרבות שונים.

הוראה בשתי השפות, באחריותן המשותפת של מחנכת ערבייה ומחנכת יהודייה בכיתות הלימוד, היא יישום מרכזי של מהות זו. תכניות הלימוד המיוחדות שנכתבות לצורך זה נארגות אל תוכני הליבה של משרד החינוך. השותפות בין המורות, וכמוה הדיבור והלימוד בשתי השפות, מעניקים מעמד שווה לשתי המורות ומנכיחים באופן שוויוני את התרבות העברית והתרבות הערבית בעולם בית הספר.

החינוך הדו־לשוני משמש כשער לקיומו של דיאלוג רב־תרבותי פתוח, אותנטי ומעצים. בעצם קיומו, דיאלוג זה מגשים ערכים הומניסטיים של הכרה וכבוד הדדיים, המובילים לפתיחות ולהתפתחות אנושית ואינטלקטואלית של השותפים בו. בחינוך הדו־לשוני, הזהויות הנפרדות של המתחנכים הערבים והיהודים מתעצבות כל אחת לעצמה במובהק, בד בבד עם זיקה אל האחר. הדיאלוג בשתי השפות מביא לשיוּם מחדש של מושגים ויחסים, לתיאור ולפירוּש רחב של המציאות החברתית.

בתי הספר "יד ביד" מעמידים את מעשה החינוך על שני יסודות, האחד ברוח התרבות והאחר ברוח ההישגים בלימודים. היסוד התרבותי מבוסס על פיתוח וטיפוח תכונות ואיכויות הומניסטיות בקרב התלמידים, אזרחי המדינה והעולם. ביסוד זה שלושה דגשים: א. פתיחות לַשוֹנוּת הייחודית, הלאומית והתרבותית, של כל אחד מן המתחנכים, לצד חשיפה לערכו המיוחד של המשותף שבתרבות האנושית; ב. מתן הזדמנויות להתפתחות אישית וייחודית של התלמיד כפרט לצד הפנמת חשיבותה של אחריות אזרחית, המבוססת על מעורבות חברתית פעילה; ג. עידוד פיתוחה של גישה ביקורתית ויצירתית כלפי ערכי התרבות והחברה.

היסוד הלימודי מבוסס על פיתוח כשרים ומיומנויות של השכלה וחברה. ביסוד זה שני דגשים: א. פיתוח אוריינות שפתית ומדעית, המבוססת על מיומנויות למידה וחשיבה, שיאפשרו לכל תלמיד הצלחה במיצוי יכולותיו והישגיו בלימודים; ב. פיתוח תודעה סקרנית וחקרנית בקרב התלמידים.

בתי הספר "יד ביד" מודעים לאתגרים הנובעים מבחירתם לקיים חינוך דו־לשוני ודו־לאומי במציאות הקיימת בישראל, שהקונפליקט ההיסטורי בין ערבים ליהודים תופס בה מקום מרכזי. הצוות החינוכי בבתי הספר "יד ביד" מקיים דיאלוג פתוח, חי ומתפתח בכל המעגלים: תלמידים, מורים, הורים וצוות ההנהלה. בפועלם זה, כל אלו יחדיו מאתגרים את החברה הסובבת ויקרינו אליה תעצומות לכינונה של חברה משותפת ושוויונית.
  مقدمة
أقيمت مدارس يدا بيد لأول مرة سنة 1998 . منذ ذلك الحين تطوّرت العمليّة التربويّة ثنائيّة اللغة والتعلّم منها.
صيغت هذه الوثيقة بالشّراكة على يد هيئة مديري مدارس يداً بيد سنة 2013، بعد 14 عاما من إقامة المدرسة الأولى.
نبع المكتوب لاحقا من العمل اليومي ويصبو لأن يرقى الى رؤية وتصوّر للمستقبل.

مسوّدة الرؤية التربوية لجمعية "يداً بيد"
المؤسسات التربوية في يداً بيد هي مدارس ورياض أطفال للتعليم ثنائيّ اللغة. تعمل هذه المؤسسات على قاعدة ايديولوجية انسانية، ينبع عنها تصور يلزم بحياة مشتركة ومتساوية بين العرب واليهود، كلهم مواطني اسرائيل.
بناءً على موقفنا، من واجب المجتمع ان يحتوي الإختلافات بين الأفراد والمجموعات، حتى في حال تواجدهم في صراع تاريخي. لهذا، نحن ندفع لتحقيق تربية توصل الطلاب الى حياة مليئة ومستقلّة لتحقيق الذات الى جانب نزاهة اجتماعية مؤسسة على الثراء الثقافي. مدارس يداً بيد معترف بها ورسمية، وتخضع للتفتيش من قبل وزارة المعارف في اسرائيل.
مدارس يدا بيد متّصلة بالمجتمع العربي والمجتمع اليهودي الذي يحيطها وكذلك للحيز المجتمعي المحلي المشترك لها.
الحياة في المدرسة ثنائية اللغة عبارة عن ورشة لتجربة حياة مشتركة، تحتوي جميع القادمين الى المدرسة – إدارة, مربين وطلاب. الخرّيج المنشود اليه في يداً بيد هو واسع الآفاق مع التزام كبير للعدالة، متيقّظ ومشارك في المجتمع ومشارك بشكل فعّال في المساعي المتواصلة لتغييره وتحسينه.
في لبّ التربية في يدأ بيد يتواجد التعليم ثنائي اللغة، الذي يسعى لتأسيس قاعدة تربويّة وقيميّة لبناء مجتمع ديموقراطي مشترك للمواطنين العرب واليهود في اسرائيل. التعليم باللغتين على حد سواء يطور عند المشاركين به خطابا حواريا مرتكزا على الإختلاف الثقافي. التعليم ثنائي اللغة يعلّم كلا من الأطراف, عن طريق الحوار, لغة الآخر ويشجع اتصالا متبادلا بين العرب واليهود يثري الخطاب الشخصي والاجتماعي. بذلك يحضّر المشاركين فيه للمواطنة التي تحتوي الإخلاف وتوسّع المشترك .
التعبير التربوي، العملي والتمثيلي للتعليم ثنائي اللغة يتجسد بالحضور المتساوي للغتين العربية والعبرية، اللتين تمثلان عالمين ثقافيين مختلفين. التعليم باللغتين، بإشراف مشترك لمربية عربية ومربية يهودية في الصفوف التعليمية، هو تطبيق رئيسي لهذا الجوهر. برامج التعليم الخاصة التي تبنى لهذا الهدف تحاك في مضامين المناهج الأساسية لوزارة التربية والتعليم. الشراكة بين المعلّمتين وكذلك التعليم والتحدث باللغتين تضفي على المعلمتين مكانة متساوية وحضورا بشكل متساو للثقافة العربية والعبرية في عالم المدرسة.
التعليم ثنائيّ اللغة يستخدم كبوابة لحوار متعدّد الثقافات, منفتح، أصيل ومعزّز. بمجرد وجوده، يحقق هذا الحوار قيما انسانية فيها الإعتراف والإحترام المتبادل، ويؤدي الى انفتاح وتطور انساني وفكري عند المشاركين فيه. في التعليم ثنائي اللغة، الهويّات المنفصلة عند متلقي التربية العرب واليهود تصقل كل بحد ذاتها بشكل واضح وفي نفس الوقت في ارتباط مع الآخر. يؤدّي الحوار باللغتين الى تسمية متجددة للمصطلحات والعلاقات، الى وصف وتفسير واسع للواقع الإجتماعي.
تقف العملية التربوية في يداً بيد على ركيزتين أساسيتين. الأولى بروح الثقافة والثانية بروح التحصيل العلمي. الأساس الثقافي قائم على تطوير وصقل صفات ونوعيات انسانية عند الطلاب، مواطني الدولة والعالم. في هذا الاساس ثلاث نقاط:
1. إنفتاح تجاه الاختلاف الفرديّ، القوميّ والثقافيّ، عند كلّ من الطلاب، الى جانب كشف للقيمة الخاصة للمشترك في الثقافة الانسانية.
2. توفير فرص للتطوّر الشخصي والخاصّ للطالب كفرد الى جانب تذويت أهمية المسؤولية الإجتماعية، المبنيّة على مشاركة اجتماعيّة فعالة.
3. تشجيع تطوير توجّه نقدي إبداعي تجاه قيم الثقافة والمجتمع.
الركيزة التعليميّة الثانية مبنيّة على تطوير قدرات ومهارات ثقافيّة اجتماعيّة. في هذا الأساس نقطتان:
1. تطوير قدرات القراءة والكتابة اللغويّة والعلميّة، مؤسّسة على مهارات التعلّم والتفكير، تمكّن كلّ طالب من النجاح في استخلاص قدراته وتحصيله في التعليم.
2. تطوير إدراك مستطلع باحث عند الطلاب.
مدارس يداً بيد واعية للتحديات الناجمة عن اختيارها ان تؤسس لتعليم ثنائي اللغة ثنائي القومية في الواقع القائم في إسرائيل، حيث يحتل الصراع التاريخي بين العرب واليهود مكانة مركزيّة. الطاقم التربوي في مدارس يدا بيد يمارس حوارا منفتحا حيّا ومتطورا داخل كل الدوائر : الطلّاب، المعلّمين، الأهالي وطاقم الادارة. بعملهم هذا, كلهم سوية يضعون تحديا امام المجتمع المحيط بهم ويبثون شجاعة لتأسيس مجتمع مشترك ومتساو.



 
تقويم לוח שנה
أخبار חדשות
أخبار חדשות